شنبه ۵ خرداد ماه ۱۳۹۷
  خواجوی کرمانی   گالری تصاویر

 کمال الدین ابوالعطاء محمود بن علی بن محمود، معروف به خواجوی کرمانی از مشاهیر شعرا و عرفای قرن هفتم هجری است. وی در سال ۶۸۹ هجری قمری در کرمان متولد شد و در همانجا به تحصیل علوم و فنون متداول مشغول شد. سپس به سیر و سیاحت پرداخت، به زیارت کعبه رفت و بعدها نیز مدتی درتبریز و شیراز به سر برد. وی به غیر از دیوان قصاید و غزلیات، خمسهٔ نظامی گنجوی را نیز جواب داده است. او در سال ۷۵۳ هجری قمری در شهر شیراز دار فانی را وداع گفت و در بالای تنگ الله اکبر شیراز به خاک سپرده شد.



 خواجوی کرمانی، عارف بزرگ وشاعرایرانی در قرن هشتم هجری قمری است. وی را، خلاق المعانی، ملک الفضلا  نیز می نامند. او یکی از کثیر الشعرترین شاعران زبان فارسی است و از جمله شاعرانی است که درزمان حیاتش، دیوان او جمع آوری شده است. وی از شاعران عهد مغول و معاصر سعدی شیرازی بوده است و آثاری در مدح سلاطین منطقه فارس در کارنامه خود دارد. او در قصیده، مثنوی و غزل طبعی توانا داشته، به طوری که گرایش حافظ به شیوۀ سخن پردازی خواجو و شباهت شیوۀ سخنش با او مشهور است. آرامگاه خواجو در تنگه الله اکبر شیراز است.

زندگینامه

کمال الدین ابوالعطا محمودبن علی بن محمود مرشدی کرمانی متخلص به خواجو یکی از شاعران برجسته­ی ایران در قرن هشتم هجری است. وی در نیمه شب یکشنبه بیستم ذی الحجه سال 689 هجری در کرمان چشم به جهان گشود.

پدر خواجو نامش علی بن محمود بوده و یکی از اکابر معروف کرمان است که نام خواجو را ابوالعطا ملقب به کمال الدین نهاد. هنوز پسر بچه ای بيش نبود كه شايستگی خود را با سرودن قصيده تاريخ حمام يزد نشان داد. اين قصيده بر ديوارهای اين بنا نقش شد و برای هميشه باقی ماند.

او پس از آنكه دوران كودكی را در زادگاه خود پشت سر گذاشت در پی كسب علم و كمال به سير آفاق و انفس پرداخت و قسمت اعظم زندگی اش را پياده به سير و سياحت گذراند. او در دوران جوانی خود جدا از کسب دانش های معمول روزگار مسافرت را نیز پیشه نموده و بازدید هایی از مناطق اصفهان، آذربایجان، شام، ری، عراق و مصر نیز داشته است.

پس از بازگشت به ایران در سال 736، به اصفهان رفت. بعد از چندی به کرمان و سپس به شیراز رفت و تحت حمایت خاندان اینجو روزگار میگذرانید. او لقب هایی مانند خلاق المعانی و ملک الفضلا نیز داشته است.

خواجو درنزد شیخ امین الدوله کازرونی و شیخ علاء الدوله سمنانی کسب فیض کرده و صاحب مدارج عالی شده بود. شیخ امین الدوله کازرونی و شیخ علاء الدوله سمنانی ازمهمترین استادان خواجو بودند.

خواجو به همسر و فرزندان خودعلاقه بسیار داشت. بدان علت درمثنوی گوهر نامه ازفرزندش مجید الدین علی نام برده است.

رویدادهای مهم زندگی خواجو

در ضمن این سیر وسیاحت ها، خواجو به ملاقات علاءالدوله سمنانی متوفی در 736 ق، که از بزرگان صوفیه ی آن عصر به شمار می رفت، نائل آمده از او کسب فیض نمود وحلقه ی ارادت او را به گوش کرد.

مدتی هم در شیراز برای کسب کمال بیشتر به خدمت علماء و فضلای آن دیار رسید و بعد به کازرون رفت و به خدمت امین الدین محمد کازرونی رسید و از انفاس روح افزای این عارف بزرگ و روشن ضمیر بهره برد.

خواجو در هنگام آغاز مسافرتش به نام سلطان ابو سعید شروع به نظم مثنوی هما و همایون کرده بود و آرزو داشت پس از پایان مسافرتش و اتمام این منظومه، آن را تقدیم پادشاه ابو سعید کند.

در سال 723 مثنوی اش در بغداد تمام شد و حدود سه سال و اندی بعد خواجو به تبریز رفت تا پاداش کارش را بگیرد، لیکن ابوسعید در سال 736 وفات یافته بود. در همین سالها با حافظ دوستی و ارتباط نزدیك یافت و به سال و تجربه شعری بر حافظ پیشی داشت.

آثار خواجوی کرمانی

    از خواجوی کرمانی آثار زیادی بجای مانده است که مضامین و محتوای آنها عموما متفاوت می باشند. بیشتر این آثار منظوم هستند:
    ديوان بزرگی بالغ بر 20 هزار بيت، شامل قصاید، غزلیات، قطعات، ترجیعات و رباعیات که برروی هم به دو بخش صنایع الکمال و بدایع الجمال تقسیم می‌شود، که در صنایع الکمال قصیده هایی در نعت امیر المومنین علی(علیه السلام) آمده است.
    مجموعه ای از اشعار به نام مفاتیح القلوب و مصابیح القلوب به نام امیر مبارزالدین.
    شش مثنوی در وزن‌ های گوناگون به پیروی از مثنوی های نظامی و فردوسی و سنایی دارد با این نام‌ها:
    سام نامه: به تقلید از شاهنامه فردوسی و موضوع آن ماجراهای عشقی و شرح جنگ های سام نریمان است.
    گل و نوروز: در سال 742 ه‍ ق بنام پسر پادشاه خراسان به تقلید از خسرو و شیرین نظامی درباره عشق شاهزاده ایرانی به نام نوروز با گل دختر پادشاه روم سروده است. سرانجام این عشق وصال است و حاصل پیوند نوروز و گل قباد است که به جای پدر بر تخت سلطنت می‏نشیند.
    روضة الانوار: مانند مخزن الاسرار نظامی در بیست مقاله وبه نام «شمس الدين محمد» وزير شاه سروده شده که در هر مقاله از اخلاق و عرفان سخن گفته و به نام «شمس الدين محمد» وزير شاه نوشته شده است.
    همای و همایون: داستان عشق همایون با همای دختر فغفور چین که در سال (732 ق) به نام «بهادر خان» و «غياث الدين محمدوزير» منظم شده است.
    کمال نامه: منظومه ای عرفانی است در دوازده باب بر وزن سیر العباد سنایی.
    گوهر نامه: درباره ی موضوعات عرفانی و صوفیانه به نام يكی ديگر از شاهان به نام «بهاء الدين» به سال (746 ه‍ ق)  در 2022 بیت سروده شده است. پنج مثنوی اخیر بر روی هم خمسهٔ خواجو را تشکیل می‌دهد كه ابيات آن حدود 11 هزار بيت است.
    آثار منثور خواجوی کرمانی نیز شامل:
    رساله ی البادیه: مناظره نمد و بوریا
    رساله ی سبع المثانی: مناظهره شمشیر و قلم
    رساله ی مناظره شمس و سحاب که به زبان فارسی نوشته شده اند.

    
   
درگذشت خواجو و آرامگاه وی


خواجوی کرمانی به سال 750 ه‍ ق، در شيراز بدرود حيات گفت.

آرامگاه خواجو در شمال شیراز، در دامنه كوه صبوی و در ابتدای جاده شیراز - اصفهان، در تنگ الله اكبر قرار گرفته است. قبر وی مشرف بر دروازه قرآن می باشد. آب چشمه معروف ركناباد نیز از كنار مقبره خواجو می گذرد.
این آرامگاه در سال 1315 شمسی با اعتبارات اداره فرهنگ فارس ساخته شد. محل آرامگاه در محوطه ای بدون سقف قرار دارد. در وسط صفه آن سنگ قبری است كه بالای آن محدب و دارای برآمدگی است. روی این سنگ كتیبه ای كه بیانگر قبر خواجو باشد وجود ندارد. فقط بالای سنگ عبارت: كل من علیها فان و یبقی وجه ربك ذوالجلال و الاكرام به خط ثلث نوشته شده است. در بالا و پایین قبر نیز دو ستون سنگی كوتاه قرار دارد كه طبق رسم آن زمان در بالا و پایین قبور عرفا و شعرا وجود داشته است. در سال 1337 شمسی اداره باستان شناسی فارس اقدام به ساخت یك اطاق در قسمت شمالی محوطه آرامگاه كرد. در پیشانی این اطاق دو غزل از غزلیات خواجو به خط نستعلیق بر روی كاشی های آنجا نوشته شده است. با این مطلع:

                            دوش می كردم سؤال ازجان كه آن جانانه كو؟        گفت: بگذر زان بت پیمان شكن پیمانه كو؟ ...
و دیگر به مطلع:
                            صبحدم  دل را  مقیم  خلوت  جان  یافتم                 از نسیم  صبح  بوی  زلف  جانان  یافتم ...
 
كه هم اینك این اتاق تبدیل به فرهنگسرای خواجو گردیده است.
كمی بالاتر از مقبره خواجو 3غار به چشم می خورد. یكی از آنها غاری است كه محل عبادت و ریاضت زهاد و مشایخ بوده و خواجو نیز مدتی در آن جا به عبادت مشغول بوده است. غار دیگر كه در دهانه آن طاقی ضربی از نوع طاق كجاوه ای از سنگ و آجر زده شده محل قبر خواجه عمادالدین محمود، وزیر معروف شاه شیخ ابواسحاق اینجو است.
در كنار این غار نقش برجسته ای از جنگ رستم و شیر دیده می شود كه به دستور حسینعلی میرزا فرمانفرمای فارس در سال1218 ق، ساخته شده است. در كنار آن نیز نقش برجسته ناتمامی از فتحعلی شاه قاجار و دو تن از پسرانش به چشم می خورد. در دو طرف این نقش برجسته دو نیم ستون به سبك ستون های دوره زندیه در درون كوه كار شده است.

در سال 1370 به همت دانشكده ادبیات دانشگاه كرمان، كنگره بزرگداشت خواجو در كرمان برگزار شد و مراسم اختتامیه این كنگره در شیراز انجام شد. با همین انگیزه به همت شهرداری شیراز و استانداری فارس، آرامگاه خواجو مرمت و بازسازی شده كه شامل بازسازی كف و بدنه و ایجاد یك سری دیواره های عمودی با مصالح سنگ است. هم چنین مجسمه ای از سر و صورت خواجه از سنگ تراشیده شده، در این مكان قرار گرفته است. بنای آرامگاه خواجوی كرمانی به شماره 916 در فهرست آثار تاریخی به ثبت رسید.




 

شيراز پورتال : پورتال جامع اطلاع رساني شهر شيراز

صفحه اصلـی  |  تمـاس با ما  |  درباره مـا
.: تمامی حقوق این سایت محفوظ و متعلق به شیراز پورتال می باشد و استفاده از مطالب سایت فقط با ذکر منبع مجاز می باشد :.
طراحی و اجرا وب سایت